Stres Nedir? Türleri, Belirtileri ve Psikolojik Etkileri
Genel sözlük anlamı bir dış uyarandan kaynaklanan fizyolojik reaksiyon olan stres, günlük hayatta basit bir duyguymuş gibi konuşulmaktadır. Ancak stres, kişinin biyolojik ve psikolojik durumunu ciddi şekilde etkileyebilir.
Stres Türleri Nelerdir?
Psikolojide temel olarak iki tür stresten söz edilebilir:
1. Distress (Olumsuz Stres)
İş kaybı veya sevilen birinin kaybı gibi olumsuz olayların neden olduğu, kişiyi yıpratan stres türüdür.
2. Östres (Olumlu Stres)
Hız trenine binmek, korku filmi izlemek ya da evlilik teklifi, terfi almak gibi olumlu olaylardan kaynaklanan, motive edici stres türüdür.
Savaş Ya Da Kaç Prensibi (Akut Stres)
Walter Cannon, hayvanların davranışlarına dayanarak stresle nasıl başa çıktıklarını “Savaş ya da kaç“ ya da diğer adıyla “Akut Stres” kuramlarıyla açıklamıştır. Bu kurama göre bir hayvan yoğun bir stres altındayken hem psikolojik hem de fizyolojik reaksiyonlar yaşar.
Bu durum, vücutta şu tepkilere yol açar:
- Nabızda ve solunumda artış,
- Kaslarda sıkışma,
- Kan damarlarında daralma.
Neticede canlının savaşması ya da kaçması için ihtiyacı olan enerji ortaya çıkar. Bunlar; adrenalin, norepinefrin ve kortizol salgılarında ani bir artışla gerçekleşir.
Genel Uyum Sendromu (Hans Selye’nin Deneyleri)
Hans Selye, kronik stresin vücutta uzun süreli kimyasal değişimlere neden olduğu ve bu nedenle stresin hastalıkların önemli bir nedeni olabileceği kuramını ortaya atmıştır. Selye, vücudun strese olan reaksiyonlarını ‘’Genel Uyum Sendromu’’ olarak tanımlamış ve üç aşamaya ayırmıştır:
Alarm Reaksiyonu
Vücudun dengesinin bir stresör ya da dış uyaran tarafından uyarıldığı ve bunun kişi tarafından ilk fark edildiği an yaşanan reaksiyondur. Alarm reaksiyonu aşamasında Cannon’nun savaş ya da kaç prensibi devreye girer. Kişiye durumla ilk anda baş edebileceği enerjiyi sağlamak üzere hormonlar salgılanır.
Bu enerji eğer fiziksel bir aktivite ile kullanılmazsa, vücutta tahrip edici etkilere neden olabilmektedir. Örneğin, yüksek miktardaki adrenalin, beyin ve kalp damarlarına hasar verebilir. Bunun sonucunda da kalp krizi ve felç riski artabilir.
Adaptasyon (Direnç)
Aynı zamanda direnç olarak bilinen bu aşama alarm reaksiyonun hemen ardından ortaya çıkar ve stres yaratan durum ortadan kalkana kadar devam eder. Vücut dış uyarana karşı dengeyi yeniden kurmaya başlar. Onarım ve yenilemeyi sağlamaya çalışır.
Tükenme
Adaptasyon sürecinin çok sık tekrarlanmaya başlaması ve bireyin onarım için az zaman bulması nedeniyle sorunlar çıkmaya başlar. Bu durumda birey tükenme aşamasına geçer. Herhangi bir stresörle savaşmak için bireyin ihtiyacı olan enerjisini tüketmesi olarak tanımlanır. Kronik stres durumunda enerjinin kaybıyla birlikte bireyin stresöre direnmesi mümkün olmaz.
Kronik Stresin Zararları
Kronik stresin vücut ve zihin üzerindeki etkileri oldukça fazladır. Örneğin; kişilerin sinir hücreleri zarar görebilir, bellek ve düşünme süreçleri bozulabilir. Ardından kişinin anksiyete ve depresyona yatkınlığı artabilir.
Yüksek düzeyde stres ve kortizol hormonunun neden olabileceği rahatsızlıklar şunlardır:
- Yorgunluk, tükenmişlik, uyumsuzluk,
- Yüksek kan basıncı ve kalp hastalıkları,
- Mide ülseri, yüksek kan şekeri ve felç riski.
Stres yönetimi konusunda destek almak veya uzmanlarımızla görüşmek için iletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
