Stresin Üç Tipi

stresin-üç-tipi

Stresi ve bir bireye olan etkisini daha iyi anlamak için, literatürde stres üç farklı tipte sınıflandırılmıştır: akut stres, epizodik stres ve kronik stres. Bu yazıda, her stres tipinin tanımı ve özellikleri anlatılacaktır.

 

 

  • Akut Stres

 

Tüm stres biçimleri arasında akut stres en yaygın olanıdır, çünkü bu stres modeli genellikle her birimizin karşılaştığı günlük talep ve baskılardan kaynaklanır. “Stres” kelimesi olumsuz bir izlenimi ifade etse de, akut stres gerçekte hayatımızda neşe ve heyecan uyandıran bir durum olarak da karşımıza çıkabilir, örneğin bir lunaparkta roller coaster kullanmak da akut stres yaratan bir durumdur. Ancak, daha yüksek ve daha uzun bir roller coaster’a binmek, kişide: kusma, gerginlik baş ağrıları ve diğer psikolojik ve / veya fizyolojik semptomlar gibi çok fazla akut stresin etkilerinin hissedilmesine yol açabilmektedir. 

 

Akut stres sadece çok kısa bir sürede meydana geldiğinden, bu semptomlar ancak stres  biriktiğinde ortaya çıkabilir:

 

  • Duygu durumunda oluşan değişiklikler: Öfke, kaygı, sinirlilik ve akut depresyon dönemleri gibi duygusal sıkıntılar
  • Fizyolojik etkiler: Baş ağrısı, ağrı, mide rahatsızlığı, baş dönmesi, kalp çarpıntısı, nefes darlığı, hipertansiyon ve barsak bozuklukları gibi fiziksel problemler

 

 

  • Epizodik Stres

 

Kişinin çok sık akut strese maruz kalması yaşamını düzensiz ve kaos haline çevirmektedir, bu durumda kişinin  sık sık yaşadığı dönemsel stres deneyimlerine epizodik stres denir. Bu tür bir stres genellikle, kendilerine zarar veren, gerçekçi olmayan ya da makul olmayan talepler yaratan ve bu hedeflere ulaşma çabalarında çok fazla stres getiren insanlarda görülür. Çok fazla görev yüklenen bu kişiler oluşan baskı ve talep karşısında sürekli telaş halinde kaba, sinirli ve saldırgan bir tutum halindedirler. Bu nedenle ‘’ asabi enerjiye sahip’’ kişiler olarak tanımlanırlar.  

 

Epizodik stres ayrıca, aşırı rekabetçi, agresif, talepkar ve bazen gergin bazen düşmanca davranan “A Tipi” kişiliğe sahip kişilerde de görülür. Ortak görülen belirtilerden bazıları aşağıda listelenmiştir;

 

  • Uzun süredir devam eden depresyon, anksiyete bozuklukları ve duygusal stres
  • Durmadan endişe
  • Sabırsızlık
  • Saldırganlık
  • Akut streste bulunanlara benzer kalıcı fiziksel semptomlar
  • Koroner kalp hastalıkları veya diğer kalp problemleri

 

 

  • Kronik stres

 

Kronik stres, akut stres gibi heyecan verici ya da uyarıcı özellikler taşımamakta , kişinin bedeni, yaşamı ve akil sağlığı için oldukça tehlikeli ve sağlıksızdır.

 

Bu tür bir stres, mutsuz evlilik, travmatik deneyimler, istenmeyen kariyer veya iş, yoksulluk stresi, kronik hastalıklar, ilişki çatışmaları, siyasi problemler ve işlevsiz aileler gibi strese maruz kalmalarıyla birlikte uzun süreli olarak ortaya çıkmaktadır. Bu stresli durumlar kişi için bitmez gibi görünmektedir ve bunlara maruz kalmanın neden olduğu birikmiş stres yaşamı tehdit edebilir: hatta bir kişinin şiddete, intihara ve kendine zarar vermesine bile neden olabilir. Bunlara ek olarak, inme, kalp krizi, kanser gibi tıbbi rahatsızlar ile  klinik depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu gibi psikolojik problemler kronik stresten kaynaklanabilmektedir.

 

Kronik stres belirtileri ile sık görülen fiziksel belirtiler şunlardır:

 

  • Ağız kuruluğu
  • Nefes almakta zorlanma
  • Kalp atış hızında artma
  • Karın ağrısı
  • Baş ağrısı
  • Terleme
  • Sık idrara çıkma
  • Kasların sıkılması
  • …ve dahası…

 

Zihinsel belirti ve bulgular şunlardır:

 

  • Ani sinirlilik
  • Gerginlik
  • Konsantrasyon problemleri
  • Uyumakta zorluk
  • Algı ve seçicilikte azalma
  • Yoğun yorgunluk hissi

 

Kaynakça