Stresin Fizyolojik Etkileri

stresin-fizyolojik-etkileri

Bedenimiz stres karşısında fizyolojik tepkiler gösterir ve bu  süreç , bedenin stresörün varlığını algıladığı andan itibaren başlar.  Ardından beynimize sinyaller gönderir ve devamında stresi ortadan kaldırmak, azaltmak ya da başa çıkmak için spesifik sempatik ve hormonal tepkilere yol açar.

 

  • Sinir sistemi

 

Yukarıda da bahsedildiği gibi vücudumuz belirli bir stres etkeni olduğunu algıladığında, bu uyaranla ilgili beynimize sinyaller gönderir. Hipotalamus merkezi sinir sistemi, endokrin ve otonom sinir sistemi arasında bir köprü görevi görürken bir yandan da otonom sinir sisteminin  beyindeki yönetim merkezidir. Otonom sinir sistemi ise vücudumuzun ana organlarının çoğunu kontrol eden alandır: kalp, akciğerler, mide ve hatta kan damarları. Bu organlarla, kalp atışı, bazı refleksler ve nefesin bilinçsizce düzenlenmesinden otonom sinir sisteminin sorumlu olduğunu söyleyebiliriz.

 

Bunlara ek olarak otonom sinir ayrıca üç alt sisteme ayrılmıştır: Sempatik Sinir Sistemi (SNS), Parasempatik Sinir Sistemi (PNS) ve sindirim işlevlerinden sorumlu olan enterik sistem. Sempatik sinir sistemi vücudu uyarmaktan sorumlu iken parasempatik sinir sistemi ise sakinleştirmekten sorumludur. Parasempatik sinir sistemi, mide asidi, gözyaşı, tükürük ve mukus gibi salgı salgılarını kontrol ederek vücudumuzu korumanın yanı sıra enerjinin korunmasından da sorumludur. Bunun tersi olarak SNS, stresli bir durumda aktif olmasından dolayı “eylem sistemi” diyebileceğimizdir. Ancak sunu unutmamak gerekir, bunlar birbirlerinin zıttı değil tamamlayıcısıdır: sempatik sinir sistemi savaş ya da kaç sistemini temsil ederken parasempatik sinir sistemi dinlen ve sindir sistemi olarak kabul edilir. Yani sempatik sistem bizi uyarırken, parasempatik sistem de bizi sakinleştirir.

 

 

  • Sempatik Tepki

 

Sempatik sinir sistemi savaş ya da kaç sistemi olarak görülürken vücudun tetikte olmasına sağlar. 

Stresle karşı karşıya kaldığınızda nörotransmitter noradrenalin, sinir uçları tarafından serbest bırakılır ve Sempatik sinir sistemine gönderilir, böylece bedenimizde şunlar oluşabilir; 

 

  • İskelet kaslarınızın gücünü arttırır. Yangın sırasında evlerinin dışında ağır mobilyalar veya ekipmanlar taşıyabilen insanlar hakkında haberler duydunuz mu? Yangının meydana gelmesi ve ardından oluşan süreç kişi için çok stresli bir durum olarak algılanır ve bu durumlarda bize yardımcı olmak için sempatik tepkilerimiz meydana çıkar. Bu da kişiye normal zamanda kaldıramayacağı bir yükü bir anda kaldırabilme veya bulunduğu ortamdan kaçmak için normalde  koşabildiği hızdan çok daha hızlı koşabilme gücü verir.
  • Şeker ve yağ seviyelerini yükseltir. Şeker ve yağın vücudumuza enerji sağladığını hepimiz biliyoruz. Stresli durumlar sırasında başa çıkabilmek için daha fazla enerjiye ihtiyacımız var ve bu yüzden SNS daha fazla enerjiye sahip olmamıza yardımcı oluyor.

 

Ayrıca, Sempatik sinir sistemi:

 

  • Zihinsel aktiviteyi arttırır
  • Kalp atış hızınızı arttırır
  • Kanın pıhtılaşma süresini yavaşlatır
  • Bağırsak hareketlerini azaltır
  • Sindirim salgılarını ve gözyaşlarını sınırlar
  • Periferik kan damarlarını, özellikle eldeki stresle başa çıkmak için gerekmeyenleri daraltır

 

 

  • Hormonal Tepki

 

Sinir sisteminden başka, vücudun strese verdiği tepki aynı zamanda adrenal bezlerin yardımını da içerir. Adrenal bezler ayrıca bedenin fizyolojik stres tepkisine de dahildir, çünkü adrenal medulla (bezlerin merkez kısmı) bezleri Sempatik sinir sistemine bağlayan sinirlere sahiptir. Sempatik sinir sistemi de, adrenal medullayı, adrenalin ve noradrenalini kan dolaşımına salmaya başlaması için uyarır. Bu hareket, kalp atış hızındaki artış, bronşiyal hava yollarının genişletilmesi ve depolanan enerjinin daha fazla kullanılabilmesi için metabolik hızın arttırılması ile ortaya çıkan “kavga ya da uçuş” yanıtıyla sonuçlanır.