Stres Nedir?

stres-nedir

Stres günlük hayatta hoş olmayan duygu durumlarını anlatmak için sık sık kullandığımız bir terimdir. Örneğin, sinirli, öfkeli veya yorgun hissettiğimiz sürelerde strese girdiğimizi dile getiririz.  Ancak yaygın olarak kullanılmasına rağmen stres, kesin olarak tanımlanması zor olan, oldukça belirsiz bir kavramdır.

Bunun sebebi ise araştırmacıların stres tanımı üzerinde anlaşmakta uzun süre zorlanmış olmalarıdır. Örneğin, uyaran temelli tanımlamalarda strese zorlayıcı veya tehdit edici bir olay veya durum olarak kavramsallaştırma yapılmıştır (yüksek stresli bir iş, aşırı kalabalık veya uzun işe gidip gelme gibi durumlar). Ancak bireylerin zorlu yaşam olaylarını nasıl gördükleri ve bunlara nasıl tepki gösterdikleri konusunda farklılıklar vardır ve bunlar göz ardı edilmiştir. Örneğin, tüm dönem boyunca özenle çalışmış bir öğrenci, final sınavları haftasında hazırlıksız bir öğrenciden daha az stres yaşayabilir. 

Öte yandan, diğerleri zorlu veya tehdit edici durumlarla karşı karsıya kaldıklarında ortaya çıkan fizyolojik tepkileri vurgulayan şekilde bir tanım yapmışlardır. Artan uyarılmayı vurgulayan bu kavramsallaştırmaya cevap-temelli tanım denilmiştir Ne teşvik temelli nede tepki temelli tanımlar stresin tam bir tanımını vermemektedir. Örneğin zorlu durumlarda meydana gelen fizyolojik reaksiyonlardan biri olan kalp atış hızının artması,  stresin olmadığı iyi bir haber alındığı zaman da ortaya çıkabilmektedir (iyi bir terfi veya yükseliş gibi).

Psikolojide ise, bir gerginlik ve baskı hissi olarak ele alinmistir. Araştırmalar küçük miktarda stresin kişiler üzerinde olumlu etkileri olduğunu göstermiş hatta faydalı ve sağlıklı bulmuştur. Uyum sürecinin sağlanması veya herhangi bir tehlike anında verilen tepkiler için gerekli görülen stress doğal reaksiyonumuz olarak ifade edilmiştir.  Ancak aşırı miktarda stresin ise vucutta istenmeyen problemlere yol açtığı ve bireylerin yaşam kalitesiö işlevselliğini bozabilceği görülmüştür.

Stres deneyimlenen gerçek bir durumdan kaynaklı olabilir ve bu durumu çevresel.dışsal kaynaklı olarak nitelendirebiliriz. Öte yandan bireyin deneyimlediği baskı, rahatsizlık gibi bir durumu çevreleyen anksiyete veya olumsuz duygu durumları yaşamasına neden olan iç algılardan da kaynaklanabilmektedir.  Burada önemli olan nokta bireyin tehlikeyi nasıl algıladığıdır. Belirsizlik içeren, tehlike olarak öngörülen, değişim gerektiren durumlarda kişilerde içsel çatışmalar ortaya çıkar ve buda stres kaynağı haline gelmektedir. 

Stres Yönetimi

  • Yaşanılan Durumun Taleplerini Azaltmak

Stres hatalı düşünceler sonucu ortaya çıkabilmektedir. Bireyler yaşanılan durumları değerlendirirken dengeli yorumlar yapamayabilirler.  Aynı zamanda kendileri için gerçekci olmayan taleplerde bulunmaları stresi ortaya çıkarabilmekte. Örneğinö Biri benden birşey yapmamı isterse onu mutlaka yapmalıyım gibi var olan düşünceler stres yaratabilmekteö bunların dogrulugunu destekleyen kanıtlar ve desteklemeyen kanıtları gözden geçirmekö değerlendirmek durumlara daha gerçekci  bakmanızda fayda sağlayacaktır. Yaşanılan bazı durumlar üzerinde control sahibi olamayabiliriz ve buna benzer durumlarda amacımız durumun bazı yönlerini control ederek durumu daha idare edilebilir hale getirmek olmalıdır. Bunların dışında ise kişilerarası stres yaratan durumların taleplerini azaltmak için belirli stratejiler aşağıdakiler gibidir;

  • Önceliklerinizi değerlendirinö önceliği fazla olan görevleri planlayın ve bunlara zaman ayırın
  • O anki belirgin problem odaklanın 
  • Eğer durumu tamamen değiştiremiyorsanız üzerinde control edilebilir yönleri kesfedin
  • Başkalarının ricalarını yerine getirme ile ilgili koşullarınıza sınır oluşturun
  • Ev veya sosyal ortamlarda kişilere sürekli uyum göstermek adına onay vermek yerine spesifik düşüncelerinizi dile getirin

Değiştiremeyeceğiniz Stres Yaratan Etkenlerle Başa Çıkmak

İlk adım olarak söz konusu olan stresli bir durumun var olduğunu kabullenin. Stresli bir durum karşısında gafil avlanmak veya üzülmek yerine bunun olacağını öğrenmeniz bilmeniz, çeşitli stratejiler ile uyum sağlayabilceğiniz durum olarak görün. Ardından sizinde stresli durumlara karşı koruyucu davranışlarınız olsun; zaman zaman stres yaratan etkenlerden uzaklasın,  ödüllendirici aktivitelerin sayısını arttırın, stresinizi azaltmak için sağlıklı yollar bulun. Örneğin fiziksel egzersizler stresi azaltmada en iyi yollardan biri olmuştur. Bunu kendi başınıza veya bir grup aktivitesiyle yapabilirsiniz.

Kaynaklar

  • Purdon, C., & Clark, D. A., (2015). Takıntılarla Başa Çıkma, Psikonet Yayınları, 5.Baskı, İstanbul