Kişilik Özellikleri ve Stres

kişilik-özellikleri-ve-stres

Günlük yaşam olaylarında bireylerin tepkileri birbirinden çok farklılık göstermektedir. Tepkilerin farklılığı, olayı nasıl algıladıkları ile ilgili olmakla birlikte kişilik özelliklerindeki farklar da etkilemektedir.

Birçok araştırma kişilik özellikleri ile stres arasındaki ilişkiyi incelemiş  ve Eysenck kişilik ölçeği ile yapılan değerlendirmeler konuya ışık tutmuştur. Bu ölçekle birlikte kişilik çeşitli boyutlardaki özellikler ile değerlendirilmektedir.  Eysenck’e gore kişilikteki iki ana boyuttan birincisi nevrotiklikö bunun karşıtı olan dengeliliktirş ikincisi dışa dönüklük ve bunun karşıtı olan içe dönüklüktür. Bu sayede bireyler sadece bir yönden değil her iki ana boyut ve karşıtlarından çeşitli niteliklerden pay alırlar. 

  • Dışadönüklük – içe dönüklük ekseni: Dışa dönük kişi cesaret ve ödüllenme arayışı içerisinde olan, çarçabuk coşan, dış çevresine bağlı, sosyal ve doğal bir kişidir. İçe dönük kişi ise, kendini büyük  ölçüde denetleyen, dışa dönüğe kıyasla sakin, ihtiyatlı, dış koşullardan bağımsız olarak amaçlarını gerçekleştirmeye çalışan bir kişidir. 
  • Nörotik – denge ekseni: ‘’Nörotik’’ kişi, vicdan azabı, üzüntü, kaygı gibi yorucu heycanlarla sürekli olarak ve kolayca huzursuz olur. Buna karşılık  “dengeli’’ kişi az heycanlıdır ve dengesi bozulduğunda normal haline kolayca döner.

Kişililiğin belirlenmesinde ise bunlardan biri baskın olmaktadır. Bireyler yaşanılan olay, durum karşısında aynı tepkileri verseler bile, bunların şiddetleri birbirlerinden farklıdır.  Günlük yaşamımızda karşılaştığımız stresörlerde dikkatli bir gözlem yapabilirsek kişilik özelliklerine bağlı değişiklikleride kolayca fark edebiliriz. Stres verici durumdaki tepkiler, kişilikk özelliklerine göre korku, kaygı, gerilim veya geri çekilme gibi farklı psikolojik nitelikler olabilmektedir. Ayrıca, bunlar terleme, kızarma,  kalp atışlarının hızlanması gibi farklı fizyolojik özelliklerde olabilir.  

 

Kaynaklar

  • Baltaş, A., & Baltaş, Z. (2006). Stres ve Başaçıkma Yolları, İstanbul: Remzi Kitabevi
  • Lelord, F., & Andre, C. (2018). “Zor Kişilikler”le Yaşamak, 26th edt., İstanbul: İletişim Yayınları