Travma ve Stresör İle İlişkili Bozukluklar

Travma sözlük anlamı ile derinin bütünlüğünün bozulduğu her tür oluşan yara ve örselenmedir. Psikolojik travma ise beklenmedik bir anda kişinin yaşam veya beden bütünlüğüne yönelik bir tehdit, şiddet ya da ölüm tehlikesiyle karşı karşıya gelme, tanık olma durumudur. Kişinin genellikle baş etme sistemleri felce uğrar  ve durum ya da olayı anlamlandırması güç hal alır.  Burada önemli olan benzer bir travma farklı kişiler üzerinde farklı tepkiler yaratabilir. Travmanın kişiler üzerinde ki etkisini en iyi 2. Dünya savaşı zamanında askerlerin tepkilerinden anlaşılmaya başlanmıştır.

Travmalar kendi içerisinde üç temel gruba ayrılır. Bunlar;

  • İnsan eliyle bilerek oluşturulan travmalar: Savaş, işkence, tecavüz ya da terör eylemleri gibi insanlar tarafından gerçekleştirilen durum veya olaylardır.
  • İnsan eliyle kaza sonucu oluşturulan travmalar: Trafik, uçak, gemi, tren kazaları, yangınlar veya iş kazaları..
  • Doğal Afetler: Deprem, sel, çığ gibi insan eli dışında  gelişen durumlardır.

Akut Stres Bozukluğu

Akut stress bozukluğuaşırı örseleyici bir stress kaynağı  ile karşılaştıktan sonraki bir ay içerisinde bu rahatsızlığa özgü anksiyetedisosiyatif  ve diğer belirtilerin gelişmesidir. Bu belirtileri travmadan hemen sonra yaşanır, en az 2, en çok 30 gün sürerKişi örseleyici olayı göz önüne gelen görüntülerrüyalar, yanılsamalar ya da yeniden yaşama dönemleri ile tekrar tekrar yaşar ve travmayı hatırlatan uyaranlardan kaçınır.  Bunlara bağlı olarak mesleki ya da özel yaşantıda işlevselliğin bozulması  görülür.

Akut Stres Bozukluğu  tanısı almış kişilerde genellikle öznel uyuşukluk, dalgınlıkgenel bir tepkisizlik haliçevrede olup bitenlerin farkın olmamama ,gerçeği değerlendirmede bozulma, kişinin kendini ya da insanları değerlendirmesinde bozulma, benlikte çözülmeye bağlı hafıza bozukluğu mevcuttur.

İstençdışı Gelen Belirtiler

İçeriği ya da duygulanımı örseleyici olaylarla ilişkili, yineleyici sıkıntı veren düşlerdir. Kişinin örseleyici olaylar yeniden oluyormuş gibi hissettiği ya da davrandığı çözülme tepkileri olarak da tanımlanabilmektedir.  Örseleyici olayları simgeleyen ya da çağrıştıran iç ya da dış uyaranlara tepki olarak yoğun ya da uzun süreli bir ruhsal sıkıntı yaşama ya da fizyolojiyi ilgilendiren belirtin tepkiler gösterme durumudur.

Çözülme (Dissosiyasyon ) Belirtileri

Kişinin çevresindekilerle ya da kendisiyle ilgili olarak değişmiş bir gerçeklik duyumu. Örneğin, kişinin örseleyici olaydan sonra veya olayı hatırlatan uyaranla karşılaşma durumunda şaşkın bir durumda olması veya kendisini başkasının görüngesinden görme durumu yaşaması.

Kaçınma Belirtileri

Yaşanılan örseleyici olayla ilgili ya da yakından ilişkili, sıkıntı veren anılar, düşünceler ya da duygulardan uzak durma çabalarıdır. Örseleyici olayla ilişkili dış anımsatıcılar insanlar, yerler, konuşmalar, etkinlikler, nesneler veya durumlar olabilmektedir.  

Uyarılma Belirtileri

Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte güçlük ya da dingin olmayan bir uyku uyuma.  Herhangi bir kışkırtma olmadan, insanlara ya da nesnelere karşı sözel ya da sözel olmayan saldırganlıkla dışa vurulan, kızgın davranışlar ve öfke patlamaları gösterme durumudur. Bunların yanında her an tetikte olma, abartılı irkilme tepkisi gösterme ve yaşanılan odaklanma güçlükleri de uyarılma belirtileri arasındadır.

 

Kaynakça 

  • American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: Author.