Seks Bağımlılığı

Seks bağımlılığı son dönemlerde anlaşılmaya başlanan, hakkındaki akademik çalışmaların sadece son 20 yıldır sürdürüldüğü bir bozukluktur. Seks bağımlılığı olan kişi kendi cinsel davranışlarını kontrol edemez, sürekli ve kalıcı cinsel düşünceleri işteki performansını, ilişki sürdürme kapasitesini ve günlük aktivitelerini etkiler. Seks bağımlılığının normal cinsellik davranışından farkı cinselliği zevk almak için değil, acıdan kaçmak, kendilerini doyurmak ya da stresten uzaklaşmak için kullanmalarıdır. Kişi düşüncelerin mantıksız olduğunu bilse dahi karşı koyamaz ve porno izlemek, mastürbasyon, teşhircilik, röntgencilik, sanal seks, cinsel ilişki gibi faaliyetlerle sürekli meşgul olur.

Tanı

Kimi zaman seks bağımlılığı kişinin karşı koyamadığı düşünceler içermesinden ötürü obsesif kompulsif bozukluk klasmanında düşünülmüştür, diğer zamanlarda ise bir cinsel bozukluk olarak ele alınmıştır. Hiperseksüeliteden ayrılması ve bağımlılık olarak ele alınması ancak seks bağımlısı olan kişilerin ilişkiden çok zevk almadığı bunun yerine kendilerini doyurmak ya da stres veya kaygı yaşatan olaylardan kaçınmak için cinselliği kullandığı anlaşıldığında olmuştur.

Seks bağımlılığı madde bağımlılığı ile ortak bazı özellikler gösterir, örneğin aradığını bulamadığında sinirli, sıkıntılı ya da yoksunluk duyguları içinde olabilir. Ancak seks bağımlılığında kişinin bağlı olduğu şey bir nesne değil bir aktivitedir.

Semptomlar

DSM-V’te seks bağımlılığı ayrı bir bozukluk olarak ele alınmamıştır. Ancak bu bozukluğu belirten bazı semptomlardan bahsetmek mümkündür. En karakteristik özelliği olarak bu kişiler davranışlarını saklarlar ve durumlarından en yakınlarına dahi bahsetmezler, yalan söylerler. Ancak kimi zamanlar semptomlar görünür ve fark edilir durumdadır. Aşağıdakiler belirgin olan semptomların bir kısmıdır:

Kronik, obsesif cinsel düşünceler ya da fanteziler

Birden çok partner (yabancıları da içeren şekilde) ile kompulsif ilişkiler

Davranışlarını gizlemek için yalan söyleme

Cinsel ilişkiye girmeyle aşırı meşgul olma (günlük yaşama, verimliliğe, iş performansına olumsuz etkileri olsa dahi)

Davranışlarını durdurma veya kontrol etmede güçlük çekme

Kendini veya başkalarını cinsel davranışlara bağlı olarak tehlikeye atma

Cinsel ilişki sonrasında suçluluk hissetme

Kişisel veya profesyonel olumsuz sonuçlarla karşılaşma

Sınıflandırma

Cinsel davranışlar kültürel olarak kabul görme durumuna bağlı olarak üç sınıfa ayrılır.

Genel olarak toplumda kabul gören mastürbasyon, pornografi, çok eşlilik veya fahişelik gibi

Yasal olmayan taciz kapsamına giren teşhircilik ve röntgencilik

Çocuk tacizi, tecavüz veya ensest gibi ağır suçlar

Bağımlılık Türleri

Seks bağımlılığı birçok alışkanlığı içerir. Bağımlılarda bazen tek bir cinsel içerikli davranış görülürken bazen birden çoğu bir arada görülür. Genellikle aşamalı olarak ilerler; kişi önceleri pornografi ve mastürbasyon gibi davranışlarla doyuma ulaşırken, daha ilerisinde cinsel eylemler artış gösterir. Seks bağımlılığının beş farklı türü vardır. Bunlar:

Röntgencilik- Teşhircilik: Röntgenci kişiler belirli mesafelerden diğerlerini saatlerce izleyebilir, onu gördüğünde mastürbasyon yapabilir. Teşhirci kişiler ise kendi cinsel organını veya mastürbasyon yapmasını diğerlerine göstererek tahrik olurlar (son dönemlerde sosyal medya üzerinden tanımadığı kişilere cinsel organının fotoğrafını gönderen kişiler )

Pornografi: Bağımlı olan biri hem parası hem de zamanını pornografik dergilere, filmlere ve internet sitelerine harcar.

Sanal seks: Bağımlı kişi pek çok siteden karşıdakini görmeden sohbet odalarında seks ihtiyacını giderebilir, görüntülü olarak mastürbasyon yapabilir. Telefonda konuşarak boşalım sağlayabilir.

Mastürbasyon: Mastürbasyon yapmak her insan için doğaldır. Ancak seks bağımlısı olan kişilerde bu durum kendilerine zarar verecek raddededir.

Para karşılığı cinsel ilişki: Bazı bağımlılar ise sürekli olarak yeni partnerlere ulaşmak amacıyla para karşılığında cinsel ilişki yaşamayı saplantı haline getirirler.

Nedenleri

Seks bağımlılığı genellikle ergenlik döneminde başlar. Özellikle erken çocukluk döneminde sağlıksız bir aile ortamında büyüyen çocuklarda seks bağımlılığı olma ihtimali yüksektir. Ancak tek neden çocukluk dönemi sıkıntıları değildir. Bu bağlamda 6 tip seks bağımlılığı sebebinden bahsedilebilir.

Biyolojik bağımlılık: Biyolojik olarak seks bağımlısı olan kişi fotoğraflar ve fanteziler karşısında normalden yoğun bir uyarılma yaşar. Bu kişilerde beyin sürekli olarak nörolojik bir yükselme aramaktadır, davranış gerçekleştikçe kişi endorfin salgılamaktadır. Ancak bu kişilerin oranı bağımlılar arasında ancak %15 kadardır.

Psikolojik bağımlılık: Bu kişiler çocukluk yaşantılarında görmezden gelinmiş ya da kaotik bir ortamda büyümüşlerdir. Yaralanmış ruhlarına çözüm olarak da fantezi dünyalarında cinsel uyarılmayı kullanmaktadırlar. Bu onlar için bir ilaç gibidir. Araştırmalarda görülmüştür ki; seks bağımlılığına sahip kişilerin %80 belki de daha fazlası çocukken terk edilmiş veya kötü bir çocukluk dönemi geçirmiştir.

Ruhsal bağımlılık: Bu kişilerde ise cinsellik bir ruhsal birleşme, bütünleşme görevi görmektedir. Kendilerinde var olan ruhsal boşluğu doldurmaya çalışmaktadırlar.

Travma kaynaklı bağımlılık: Çocukken veya ergenken tecavüz veya tacize uğramış kişiler travma kaynaklı seks bağımlılığı geliştirirler. 1997 yılında yapılan bir çalışma seks bağımlılarının %60 kadarının çocukluk döneminde cinsel istismara uğradığını göstermiştir.

Yakınlaşma zorluğundan kaynaklı bağımlılık: Bazı kişiler için diğer birine duygusal olarak yakınlaşma mümkün değildir, bu kişiler yakınlaşmayı sadece cinsel birliktelik ile sağlayabilmektedir.

Duygudurum bozuklukları kaynaklı bağımlılık: Yapılmış bir çalışmada Amerika’daki erkek seks bağımlılarının %28’inin bipolar bozukluğu olduğu saptanmıştır. Bu kişiler beyinlerinde kimyasal bir dengesizlik yaşarlar. Seks onlar için bu kimyasal dengesizliği düzene koymanın ve rahatlamanın, mutluluğun bir yoludur.

Seks Bağımlılığı Döngüsü

Seks bağımlılığı kişilerde bir döngü halinde ilerler. Bu döngü 4 bölümden oluşur:

Zihinsel Uğraşlar: Kişinin aklında sürekli cinsel içerikli düşünceler ve fanteziler vardır.

Törenselleştirme: Kişi için cinsel içerikli uyaranlar orgazmdan daha zevkli hale gelir.

Kompulsif seks davranışları: Kişi cinsel içerikli düşüncelerini davranışa dönüştürür.

Karamsarlık: Kişi cinsel içerikli davranışların ardından umutsuzluk, güçsüzlük ve yoğun bir mutsuzluk yaşar.

Tedavi

Seks bağımlılığı tedavisinde bilişsel davranışçı yaklaşım işe yaramaktadır. Bu yöntemde amaç kişinin hatalı düşüncelerine karşı bir farkındalık geliştirmesini sağlamak ve bunları daha uygun düşüncelerle değiştirmesine yardımcı olmaktır. Bu kişilerde genellikle aşağıdaki temel inançların olduğu görülmüştür:

Ben kötü ve istenmeyen bir insanım

Kimse beni benim kadar sevmez

Eğer başkalarına bağlı olursam ihtiyaçlarım asla karşılanmaz

Seks benim en önemli ihtiyacım

Bazı kişilerin tedavisinde dürtü kontrolünü sağlamak amaçlı verilen antidepresanlar da işe yaramaktadır. Ancak onların büyük bir kısmında da yan etki olarak azalmış libido ve cinsel performans sorunları yer almaktadır.

Sonuç olarak tedavi kişiden kişiye değişkenlik gösterir ancak amaçlar arasında kişinin inkarının kırılması, sorunlarıyla yüzleştirilmesi, başa çıkma ve hayır diyebilme becerilerinin geliştirilmesi, bağımlı kavramının öğretilmesi yer almaktadır.

Kaynaklar

Six Types of Sex Addicts

https://www.healthline.com/health/addiction/sex#treatment

Ögel, K., (2017). Bağımlılık ve tedavisi temel kitabı, IQ Kültür Sanat yayıncılık, İstanbul.