Özgül Fobiler

Özgül Fobiler

Fobi korkunun özel bir çeşididir. Standart bir sözlük fobiyi basitçe ‘çoğu kez alıkoyanabartılmış bir korku’ olarak tanımlamaktadır.(Webster’s Third International Dictionary, 1981.) . 

Psikolojik bir terim olarak özgül fobi, bir nesne ya da durumun varlığı ya da böyle durumla karşılaşacak olma beklentisi ile başlayan aşırı, anlamsız belirgin ve sürekli olan korku diye açıklanmaktadırÖzgül fobilerin tanı kriterleri içerisinde temelde üç nitelik vardır. Bunlar; 

  • Fobisi olan kişilerin anksiyete deneyimine bakıldığında kişi burada fizyolojik belirtiler deneyimleyebilmektedir. Buda özgül fobilerin değişmez niteliklerinden biri olarak açıklanmaktadırÖrneğin, kişi korkulan durum veya nesne ile karşı karşıya kaldığı sırada kalp çarpıntısı , hızlı nabız veya bas dönmesi gibi semptomlar deneyimlediği gözlemlenebilir.  
  • İkinci niteliğe baktığımızda ise kişinin durum veya nesne karşında kaçma kaçınma davranışı sergileme isteği duymasıdır.  Kişi mümkün olduğu surece korkulan nesne veya durumdan uzak tutarak kaçınma davranışı sergiler. Ancak kaçınma davranışının mümkün olmadığı durumlarda ise kronik anksiyete belirtileri ortaya çıkar. 
  • Son olarak da kişi  korkusunun aşırı ve anlamsız bir korku olduğunun farkında  ancak kontrol edememektedir.

Özetle, bir korkuyu fobiye dönüştüren anahtar niteliklerden birisi, korkulan durumdaki risk miktarının ve o durumda olmaktan dolayı görülecek olan hasar seviyesinin büyütülmesidir. Bu sebepten dolayı fobik olmayan durum veya nesne için normal insanlardan daha fazla anksiyete deneyimlerler ve daha fazla kaçma, kaçınma davranışı sergilerler. Bu belirtiler sonucunda kişinin is ve sosyal işlevselliği bozulacak,  günlük yaşamı kısıtlanır hale gelecektir.

Özgül Fobiler – Tipleri

  • Hayvan tipi:Hayvan fobisi olan bireylerin yaklaşık yarısında bu hayvanla ilgili korkutucu bir deneyim öyküsü bulunmuştur. Kedi, kopek, kus, böcek gibi sik karşılaşılan hayvanlarla ilgili fobilerdir. 
  • Doğal çevre tipi: En sik görülen türler gök gurultusu, fırtına, gol deniz gibi sulardan korkma ve yüksekten korkmadır.  
  • Kan-enjeksiyon-yara tipi: Kan fobisini özgül fobilerden ayıran en önemli fark korkulan uyarana difazik kardiyovaskuler yanıttır. Korkulan durumla karşılaşınca ilk önce kalp hızı artmakta ardından birkaç dakika içerisinde vegal etkiyle düşmektedir. 
  • Durumsal tip: Durumsal tipten söz edebilmek için, kişinin toplu taşıma araçlarında bulunma, tüneller, köprüler, asansörler, uçakla uçma, araba kullanma yada kapalı yerlerde bulunma gibi özgül bir duruma bağlı korku ve kaygılarının başlaması gerekmektedir.

Fobinin Seyri

Fobinin hastalık olmadığı düşüncesi  veya başarılı kaçınma taktikleri başvuru oranlarını düşürmektedir. Genellikle  başka sorunlar ile gelen hastalarda bu tip fobiler tesadüfen fark edilmektedir.  Süreğen bir hastalık olmasına rağmen gerek profesyoneller tarafından gerek de kişinin kendi cabası ile uygulanılan tedavi yöntemleri ile büyük oranda düzelebilmektedir.  Yapılan araştırma çalışmaları başarıyla tedavi edilmiş kişilerde düzelmenin uzun sureli korunduğu gözlemlenmiştir.

Kaynaklar 

  • Webster’s Third International Dictionary. 1981. Springfield,Mass.: G. & C. Merriam.