Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu

obsesif-kompulsif-kişilik-bozukluğu

Nedir?

Obsesif kompulsif kişilik yapısında olan kişilerin temel özellikleri oldukça katı, mükemmeliyetçi, diğerlerine karşı esnemez bir tutum sergileyen, dogmatik ve düşünceli olmalarıdır. Kişilik yapısı obsesif kompulsif olan kişiler genellikle gaddar ve hoşgörüsüzdür, günlük hayatları spontanlıktan yoksundur. Toplumun %1.9 ila 4.7 kadarında görüldüğü düşünülmektedir. Erkeklerde kadınlara kıyasla daha yaygındır. Genellikle çocukluk ya da ergenlik dönemlerinde başlar. Bu bozukluğa sahip insanlar her şeye dair yoğun bir kontrol etme içgüdüsü duyduklarından madde kullanımı, korunmasız seks, düşüncesizce para harcama gibi dürtüsel davranışlar içerisine girmezler. İşlerine yoğun adanmışlıkları sayesinde çok başarılı olabilirler. Yaptıkları şeylerin etkili olmasına aşırı önem verirler ancak mükemmeliyetçi ve kurallara uymadaki obsesif tavırları çoğu zaman görevleri zamanında tamamlamalarına engel olur.

DSM-V Kriterleri

  • Yapılan etkinliğin başlıca amacını gözden kaçıracak kadar ayrıntılar, kurallar, sıralama, düzen, örgütleme ya da tasarlama ile uğraşır.
  • İşin bitirilmesini güçleştirecek derecede eksiksiz yapmaya çalışır
  • Boş zaman etkinliklerini ve arkadaşlıklarını dışlayacak denli kendini işe ve üretken olmaya verir.
  • Aşırı doğrucu ve vicdanlıdır, erdem ya da değerler konusunda esnek değildir
  • Özel bir değeri olmasa bile eskimiş, yıpranmış ya da değersiz nesneleri elden çıkaramaz
  • Başkalarının tam kendisinin yapacağı yapacaklarına inanmadıkça görev dağılımı ya da işbirliği yapma konusunda isteksizlik gösterir
  • Hem kendisi hem başkaları için çok elisıkıdır; parayı zor günler için biriktirilmesi gereken bir nesne olarak görür
  • Hiç esnemez (katıdır) ve hep ayak direr (inatçıdır)

Kişilerarası İlişkiler

Arkadaşlık veya keyifli aktivitelere pek zaman ayırmazlar. Diğerleri tarafından inatçı, dik kafalı, pinti, ahlakçı ve sahiplenici görülürler. Kendilerinden daha üst konumdaki insanlarla arkadaş olmaya meyillidirler. Onlara saygı ile yaklaşırlar ancak kendilerinden alt konumlarda olanlara karşı otoriter, talepkar, kibirli tavırlar sergileyebilirler. Diğerlerine karşı dokunsal, çok sevgi dolu davranışlar sergilemezler. Tersine; kendi duygularını kolayca ifade edebilen kişilere karşı sinirli olabilirler. İltifat edemezler, bu sebeplerle romantik ilişkilerinde sıkıntı yaşarlar. Risk almayı sevmezler bu sebeple yeni ortamlar ve maceralara girmezler. 

Komorbid & Ayırıcı Tanı

Obsesif kompulsif bozukluk ile bir arada bulunma olasılığı %47 olarak bulunmuştur. Bu bozukluğa sahip kişilerde aynı zamanda depresyon ve kaygı oranları yüksektir. Obsesif kompulsif bozukluğa benzer özellikleri vardır ancak bozukluktaki kişiler belirli durumlar karşısında obsesyonlara sahip olup kompulsiyonlar sergilerken, kişilik yapısı bu olan kişiler dünyaya bakış açılarında bu tutumdadır

Etiyoloji

Bilişsel teorisyenlere göre bu kişilik yapısındaki kişilerin “Hatalar, eksikler veya yanlışlar tolere edilemez” temel inançlarıdır. Gerçekten de bir araştırmada bu temel inançların bu kişilerde normal popülasyona oranla çok daha yüksek olduğu bulunmuştur. 

Tedavi

Destekleyici terapiler bu kişilerin yaşadıkları krizleri aşmasını sağlarken davranışçı terapiler onların kompulsif davranışlarını engellemeye yarar. Örneğin; günlük neler yapacağına dair çok sıkı planı olan bir danışana bir gün için görevleri 15 dakika daha geç yapması, daha sonrası için de ek maddeler eklenmesi ödev olarak verilebilir. Danışandan planlamasındaki değişikliklerin onda uyandığı duygularını ve bunlara yönelik otomatik negatif düşüncelerini yazması istenir. Bu danışana aynı zamanda değişikliklere toleransının yükselmesi için rahatlama teknikleri konusunda eğitim verilmelidir.