Narsisizmin Türleri

 

Narsisizm günlük dilde çoğunlukla özgüveni yüksek ve diğerlerini manipüle eden, empati yapamayan ve egoist kişiler için bir tanımlama olarak kullanılmaktadır. Ancak bu kullanım birçok açıdan tehlikeler barındırır. Öncelikle narsistik özellikler göstermek, narsist kişilik bozukluğu tanısı almak için yeterli bir faktör değildir. İkinci olarak, narsisizm sadece büyüklenmeci yapıdan ibaret değildir, son dönemlerde patolojik narsisizmin birden çok boyutunun olduğu gösterilmiştir. Narsisizm konusunda katkılarıyla öne çıkan iki isim Heinz Kohut ve Otto Kernberg olmaktadır. Kernberg narsisizmi ‘büyüklenmecilik, empati yoksunluğu, duygusal boşluk hissi, ben merkezcilik’ olarak tanımlamaktadır. Kohut’a göre ise narsisizm ‘kırılganlık, depresyon, boşluk hissi, empati ve dayanıklılık yoksunluğu’ ile karakterizedir. Görüşlerdeki bu temel farklılık aslında narsisizmin alt türlerindeki farklılaşmaya dayanmaktadır. Daha sonraları yapılan araştırmalarda narsisizmin temel olarak ‘aşırı büyüklenmeci/teşhirci’ ve ‘kırılgan/hassas’ olarak iki temel boyutu görülmüştür. Aşağıda bu iki boyut, benzerlikleri ve farklılıkları ile gösterilmiştir:

Büyüklenmeci Narsisizm

  1. Grandiyözite, teşhircilik, hak görme, küstahlık, haset, dikkat çekme arzusu, aşırı talepkarlık, diğerlerinin ihtiyaçlarını görmeme, yalnızca kendileriyle meşgul olma, diğer insanların duygularına, düşüncelerine ve tepkilerine karşı oldukça duyarsız olma, kaygı düzeyinin düşük olması gibi özellikler gösterir. 
  1. Büyüklenmeci narsistik özellikler taşıyan bireylerin benliklerine ilişkin aşırı üstün ve benzersiz oldukları şeklinde bir algılarının olabileceği, bu algıyı koruyabilmek ve başkalarının hayranlığını kazanabilmek için saldırgan, öfkeli ve hatta ve antisosyal davranışlarda bulunabilecekleri aktarılmaktadır.
  1. Büyüklenmeci narsisizm özelliklerine sahip bireyler ilk dönemlerde diğerleri tarafından saygı gösterilse hayranlık uyandırsa dahi daha sonraları çok da sevilen insanlar olmazlar.
  1. Büyüklenmeci narsisizmde büyüklenmecilik, bireyin her şeyi kendisine hak görmesi ve her konuda en iyi olma çabası göstermesi şeklinde görülüyor.
  1. Uyaranlara karşı dikkat çalışmasında, büyüklenmeci narsistlerin dikkatlerinin doğru yapma, başarı üzerinde olup olumsuz uyaranlara tepki sürelerinin kısa olduğu gözlenmiştir.
  1. Büyüklenmeci narsistlerin olumsuzlukları neredeyse görmezden gelir.
  1. Büyüklenmeci narsistlerde yüzeyde daha yüksek benlik saygısı ve daha yüksek yaşam doyumu vardır.
  1. Büyüklenmeci narsisizm; depresyon, kaygı bozuklukları ve psikolojik stres ile negatif ilişkili bulunmuştur. 
Kırılgan Narsisizm

  1. Kırılgan narsizm için ise bu özelliklerin zıt kutbu gibi görülebilecek aşırı alçak gönüllülük, eleştiriye hassasiyet, yüksek kaygı düzeyi, çekingenlik, devamlı stres altında olma, acı çektiğini düşünme ve diğerleri ile kurulan yakın ilişkilerde fark edilebilecek kendilikle ilgili büyüklenmeci beklentiler gibi özellikler tanımlanmıştır.
  1. Kırılgan narsizm özellikleri taşıyan bireylerin de benzer şekilde benliğe yönelik büyüklenmeci fantezileri olabilmesine rağmen, bu düşüncelere yönelik utanç duygusuna sahip olabilecekleri ve reddedilme ya da dışlanma kaygısıyla sosyal ilişkilerden kaçınma davranışları gösterebilecekleri ifade edilmektedir.
  2. Kırılgan narsisizm özelliklerine sahip bireylerin ise diğerleri tarafından sevilmemekten ziyade tercih edilmedikleri bulgusu aktarılmıştır.
  1. Sessiz Büyüklenmecilik; eleştirilmeye ya da değerlendirilmeye yönelik aşırı hassasiyet, bireyin başkaları tarafından değerlendirilme ihtimalinin bulunduğu durumlarda kendisini spot altında hissetmesi ve kaçınma davranışları göstermesi ile karakterizedir.
  1. Uyaranlara dikkat çalışmasında; kırılgan narsistlerin ise olumsuz uyaranlara (zayıf, sıkıcı, zalim, bencil gibi sözcükler) odaklanma sürelerinin uzun olduğu bulunmuştur.
  1. Kırılgan narsistler ise olumsuzluklara karşı aşırı hassas olmaya eğilimlidir.
  1. Kapalı narsistlerin ise benlik saygılarının düşük ve yaşam doyumlarının daha az olduğu bulunmuştur.
  1. Kırılgan narsisizmin ise yoğun utanç, boşluk ve çaresizlik duygusu, depresyon, kaygı bozuklukları ve somatizasyon ile yakından ilişkili olduğu keşfedilmiştir.

 

Kaynaklar

Kernberg O. F.(1975). Borderline Conditions And Pathological Narcissism. New York: Jason Aronson.

Kohut, H. (1977). The restoration of the self. New York: International Universities Press

Pincus, A. L., & Lukowitsky, M. R. (2010). Pathological narcissism and narcissistic personality disorder. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 421-446. doi:10.1146/annurev.clinpsy.121208.131215.

Üzümcü, E. (2016). Büyüklenmeci ve Kırılgan Narsistik Kişilik Özellikleri ile İlişkili Faktörlerin Şema Terapi Modeli Çerçevesinde İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.