Kumar Bağımlılığı

Kumarın günümüzde hoşça vakit geçirme, eğlence ve dinlenme aracı olarak popülaritesi günden güne artmaktadır. Kumarda kişi isteyerek riske girer ve üretim işi olmadan servet tekrar dağıtılır. Bu servet dağıtımında süreç daima şans elementi içerir veya sadece şansa dayanır. Patolojik kumar bağımlılığında ise kişi kişisel, ailevi veya mesleki zararlarına rağmen sürekli ve yineleyen uygunsuz kumar oynama davranışı içerisindedir. Aslında kumar oynama da bir dürtü kontrol bozukluğudur.

Sınıflandırma

DSM-V’e göre aşağıdaki belirtilerin en az 4’ünün bulunması gerekmektedir:

İstediği coşku için giderek daha çok paraya gerek duyar

Kumar oynamayı bırakma sırasında huzursuz ya da kolay kızan biri olur

Kumar oynamayı bırakmak için yineleyen ancak sonuç vermeyen çabaları olmuştur

Sık sık kumar oynama üzerine düşünür

Sıkıntı duyarken kumar oynayarak rahatlar

Parayla kumar oynayıp yitirdiğinde onların peşinden koşar

Ne denli kumar oynadığını gizlemek için yalan söyler

Kumar oynama yüzünden önemli işini, ilişkisini, eğitimini yitirmiş ya da zarar görmüştür

Kumar oynadığı için düştüğü parasızlıktan kurtulmak için başkalarının parasal kaynağına bel bağlar

Patolojik kumarın tanımlanması dürtü kontrolünün sağlanamaması, kompulsif niteliği ve bağımlılığa benzer yapısı nedeniyle zor olmaktadır. Ancak giderek daha fazla zaman ve para harcamaları (tolerans geliştirmeleri), oynamadıklarında sürekli kumarı düşünmeleri, bırakınca huzursuz ve sinirli davranmaları (yoksunluk belirtileri), başarısız bırakma girişimleri kumarı bağımlılık çerçevesinde ele almayı gerektirmektedir.

Belirtileri

Kumar bağımlılığı kimi zaman gizli bir hastalık olarak nitelendirilmektedir çünkü madde veya alkol bağımlılıklarında olduğu gibi görünür fiziksel işaretleri ve semptomları yoktur. Kumar bağımlıları aynı zamanda sorunlarını küçümseme veya reddetme eğilimindedir. Aşağıdakiler kumar bağımlılarının temel belirtileri kabul edilmektedir:

Zihin meşguliyeti: Sürekli kumar oynamaya dair düşünme

Tolerans: İstediği heyecana ulaşmak için giderek daha fazla parayla kumar oynama

Kaçış: Sorunlardan veya kendini rahatsız eden duygulardan kaçmak için kumar oynama

Kumar oynamayla ilgili yalan söyleme: Gizlice kumar oynama veya ne kadar oynadığı ile ilgili aile üyelerine veya diğer yakınlarına onların anlayamayacağını düşünerek yalan söyleme.

Kumar oynamayı kontrol etmede zorluk yaşama: Oynamaya başladığında gidememe veya son paraya kadar harcama

Para olmamasına rağmen kumar oynama: Son paraya kadar harcamasına ve borç içinde bulunmasına rağmen kredi kartı vb kullanarak oynamaya devam etme

Peşine düşme: Para kaybettikten sonra kaybettiklerini geri almaya yönelik inanç duyarak tekrar oynama

Zarar görmüş yakın ilişkiler: Kumar oynama davranışı yüzünden arkadaşlar, aile veya diğer yakınlar ile ilişkilerin bozulması

Yaygınlık

Kumar oynama yaygındır. Kolayca ulaşılabilir olması örneğin online kumar sitelerinin bulunması hem farkındalığı arttırmış hem de yasallaşmasını sağlamıştır. Kumarhanelerin giderek artması sonucunda da önceden sadece erkekleri etkilediği düşünülen kumar bağımlılığı kadınlarda da sıklıkla rastlanır hale gelmiştir.

Nedenleri

Kumar oynamak birçok probleme yol açar ancak bağımlılık herkesin başına gelebilir. Kimin kumar bağımlılığı geliştireceğini tahmin etmek güçtür. Kumar oynama davranışı kontrol edilemez hale geldiğinde ve kişinin ekonomik durumu, profesyonel yaşantısı ve ilişkilerine olumsuz etkileri olduğunda problem olarak görülmeye başlanmalıdır. Bağımlılık geliştiren birçok kişi dışarıdan sorumluluk sahibi görülebilir ancak hayatındaki bazı değişiklikler onu bağımlılık geliştirmeye itebilir. Bunlar:

  • Emeklilik
  • Travmatik olaylar
  • İşle ilgili stres
  • Depresyon ya da kaygı gibi duygusal durumlar
  • Yalnızlık
  • Diğer bağımlılıkların varlığı
  • Çevresel faktörler ( arkadaşlar veya olası fırsatlar gibi)

Kumar bağımlılığına sahip birçok kişi alkol veya uyuşturucu bağımlılığı tanı kriterlerini de karşılamaktadır. Ancak diğerlerinde kumar dışında hiçbir bağımlılık görülmüyor da olabilir.

Risk Faktörleri

Bazı faktörler bağımlılığın gelişme riskini arttırmaktadır. Bunlar:

  • Depresyon, kaygı durumları veya kişilik bozuklukları
  • Diğer bağımlılıklar (madde veya alkol)
  • Bazı ilaçların kullanımı (antipsikotikler, dopamin salgılatıcı Parkinsona karşı verilen ilaçlar gibi)
  • Kişinin kumarhanelere yakın bölgelerde oturması
  • Kişinin erken yaşta kumar ile tanışmış olması
  • Cinsiyet (erkekler kadınlara göre daha yatkındır)
  • Hayata karşı pozitif bakış açısı olan, enerjik, risk almayı seven kişilik yapısı
  • Gerçekleri kabul etmekte isteksiz olma
  • Duygusal güvensizlik yaşama

Kumar Oynayan Kişilerin Türleri

Profesyonel Kumarbazlar: Geçimlerini kumar oynamaya sağlarlar. Kumar dışında başka sosyal aktiviteleri de vardır.

Sosyal Kumarbazlar: Heyecan ve eğlence için oynarlar

Suçlu Kumarbazlar: Yasadışı yollardan (kaçakçılık gibi) elde ettikleri paralarla kumar oynarlar. Antisosyal kişilik bozukluğu bu kişiler arasında yaygındır.

Patolojik Kumarbazlar: Kumar konusunda kontrollerini kaybetmiş kişilerdir. Olumsuz sonuçlara rağmen kumar oynamaya devam ederler.

Seyri

Kumar oynama davranışında 4 temel aşamadan bahsedilmektedir bunlar; kazanma, kaybetme, tükenme ve vazgeçme aşamalarıdır.

Kazanma Evresi: Kişi kumar oynamaya yeni başladığında genellikle bir kazanç yaşar. Kumarla ilgili patolojik zihinsel uğraş tolerans ve kontrolün kaybedilmesi bu dönemde gelişir. Kişi güçlü, zengin hisseder ve adeta bir ‘uçuş’ halindedir. Yakın ilişkilerden uzaklaşır, kendilik değeri yükselir.

Kaybetme Evresi: Bu evre büyük bir kayıp ile başlar. Olağan kumarbaz için bu evre huzursuz edici bir olay iken patolojik kumarbaz için narsistik benliğine bir darbe olarak algılanır. Kayıpların peşine düşme davranışı bu aşamada başlar. Kişi borçlanır, kredi alır. Borçlarını başka borçlar ile ödemeyi dener. En son ev, araba gibi mülklerin satılması dönemine gelebilir, kazandığı paraları ise tekrardan kumar oynamaya harcar.

Tükenme Evresi: Bu dönemde kişinin elinde bir şey kalmamıştır. Depresif, mutsuz, umutsuzdur, intihar girişimleri olabilir.

Vazgeçme Evresi: Kişi bu dönemde her şeyi kaybeder. Kumar oynamayı sürdürür ancak bunu gelişigüzel yapar.

Eşlik Eden Durumlar

Patolojik olarak kumar oynayan kişilerde madde kullanımı, duygudurum, anksiyete, dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu ve kişilik bozuklukları yaygındır. Kumar oynayan kişilerde intihar riskinin %20-25 olduğu bulunmuştur. Somatizasyon, obsesif kompulsif bozukluk, cinsel işlev bozuklukları ve paranoya rastlanan diğer bozukluklardır. Alkol ve madde kullanımı da patolojik kumar oynama ile ilişkilidir.

Tedavisi

Kumar bağımlılığının üstesinden gelmek kolay değildir ve profesyonel yardım almak kişinin zayıf veya sorunlarını halledemez olduğunu göstermemektedir. Ancak her kumar bağımlılığının özel olduğu ve tek tip bir tedavinin bulunmadığını göz önünde bulundurmak gerekir. Aşağıdakiler bazı tedavi yöntemleridir:

BDT: Bilişsel davranışçı terapi sağlıksız kumar oynama davranışları ve sağlıksız düşüncelere odaklanır (yanlış inançlar veya çarpıtmalar). Kumar oynama dürtüleri ile nasıl baş edilebileceği ve ekonomik, profesyonel, ilişkisel problemlerin nasıl çözüleceği ile ilgilenir. Kişinin inkarının kırılması, sorunlarıyla yüzleştirilmesi, sorunlarla başa çıkma ve hayır diyebilme becerilerinin geliştirilmesi, bağımlılık kavramının öğretilmesi temel hususlardır. Bunun yanında aileye yönelik bilgilendirme çalışmaları yapılmalıdır.

Rehabilitasyon programları: Çok ciddi seviyede kumar bağımlılığı olan kişiler için hastane yatışı önerilebilmektedir.

Aile terapisi: Kişinin problemli kumar oynama davranışı sırasında yaşadığı ailevi sıkıntıların tamiri için aile terapisi faydalı olabilmektedir.

Kaynaklar

https://www.medicalnewstoday.com/articles/15929.php

Gambling Addiction and Problem Gambling

Ögel, K., (2017). Bağımlılık ve tedavisi temel kitabı, IQ Kültür Sanat yayıncılık, İstanbul.