A, B, C ve D Tipi Kişilikler

a-b-c-d-tipi-kisilikler

A ve B Tipi Kişilikler

A tipi ve B tipi kişilik ilk olarak iki kardiyolog Meyer Friedman ve Rosenman tarafından gözlemlenmiştir.  Friedman ve Rosenman kardiyolojinin bekleme odasında hastaların iki tip davranış sergilediğini gözlemlediler. Bunların birini A diğerine ise B kişilik yapısı olarak adlandırdılar. A tipi davranış biçiminde olan kişiler kendilerini sürekli olarak bir mücadele içerisinde hisseden ve en kısa zamanda en çok şeyi elde etmeye çalışan, yoğun dürtüleri olan, saldırgan denebilecek yapıda, ihtiraslı kişilerdir. Pek çok güdüye sahiptir ve mümkün olduğu kadar çok kısa sürede ve mümkün olduğu kadar çok fazla başarılı olmak istemektedir. B tipi davranış biçimine sahip bireyse, tersine daha az rekabetçi, işine kendisini daha az adayan ve zamana karşı daha az duyarlıdır. Bu tür insanlar zamanla daha az çatışma halindedir ve yaşama karşı daha dengeli ve rahat bir yaklaşım içindedir. Kararlı bir hızda çalışır ve kendini daha fazla güven içinde hisseder. B tipi kişinin A tipi kişiden daha çok ya da daha az başarılı olduğu söylenemezAslında bir insanda tamamen bir A ya da B tipi kişilik olması daha düşük olasılıktır. Kişiler genellikle iki tip davranış biçiminin de belli özelliklerine zaman zaman sahip olurlar.  

A Tipi Kişiliklerin Davranış Özellikleri

  • Hareketlilik: Bu kişiler çoğunlukla kendilerini diğer insanlara göre çok daha enerjik hissederler. Konuşmalarını belli bir noktaya yönelik sürdürürler ve bazı kelimeleri patlayıcı olarak vurgular, sık ve kuvvetli jestlerle konuşurlar. Aslında bu kişiler tatilde oldukları dönemlerde dahi hareketsizliği sevmezler. Çabuk olmayan insanlara kızarlar. Oturarak sessizce durmakta güçlük çekerler. 
  • Dürtü ve İhtiras: Bu kişiler kendileri ve başkaları için yüksek beklentiler koyarlar ve bunun gerçekleşmemesi gibi durumlarda aşırı rahatsızlık duyarlar. Başarı az keyif verir, keyif verici olan harekete geçmektir. Bu kişilerde yüze yansıyan psikomotor işaretler de (çatık kaşlar, asık bir surat gibi) sıklıkla görülür.  
  • Rekabet, Saldırganlık ve Düşmanlık Duyguları: Bu kişiler kendileri ve başkalarıyla ilgili sürekli bir yarış içindedir. Rekabet duygusu ortam fark etmeksizin her şekilde, herkese karşı ortaya çıkar ve daima kazanmak isterler. Düşmanlığa dair duygu ve davranışlarını saklamaya çalışmalarına rağmen sıklıkla yüzeye çıkabilmektedir.  
  • Zaman Baskısı: Bu kişiler zamanın zorlayıcılığı altında sonsuz bir mücadele içinde gibidir. Devamlı olarak daralan bir zaman aralığında her an daha fazlasına ulaşmayı arzularlar. Bölünme, gecikme ve beklemelere karşı aşırı sabırsızdırlar.  
  • Tek Açılı Kişilik: Bu kişiler çoğunlukla kendisiyle aşırı meşgul ve benmerkezcidir. Hayatın diğer cephelerini ve ailelerini ihmal ederek kendilerini işlerine vermişlerdir.  

Neden Zararlıdır?

Araştırmalar göstermiştir ki; koroner kalp hastalığı geçiren kişilerin yaklaşık olarak %70’i A tipi davranış biçimine sahiptir. Hatta bu kişilik tipindeki insanlar sigara içmemeleri, normal tansiyona sahip olmaları ve ailelerinde koroner kalp rahatsızlığının olmaması durumlarında dahi B tipi kişilik yapısına göre daha fazla kalp krizi geçirmektedirler. Aynı zamanda bu kişilik yapısına sahip insanlar bir problemin çözümü sırasında B tipi kişiliklere oranla 40 kez daha fazla kortizol ve 4 kez daha fazla adrenalin salgılamaktadır. Araştırmalar bu kişilerin şeker hastası olmaya daha yatkın olduklarını ve tansiyonla ilgili sıkıntılar çektiklerini de göstermiştir. Türkiye’de ölen her üç kişiden birinin kalp krizinden öldüğü göz önüne alındığında bu kişilik yapısının ve eğer mümkünse değişiminin ya da nasıl mücadele edineceğinin bilinmesinin önemi daha net anlaşılmaktadır.  

C ve D Kişilikleri

Daha sonra A ve B kişiliklerin yanına C ve D kişilikler eklenmiştir. Öncelikle C tipi kişilikler de A tipi olanlara benzer şekilde işlerine bağlı, düzenli, güvenilir ve çalışkan kişiliklerdir. Onlar da kendileri ve başkalarının uyması için yüksek standartlara sahiptir. Bunlara uyulmadığı zaman ise hayal kırıklığı yaşamaktadırlar. C tipini A tipi kişiliklerden ayıran ise onların iş yapmada önem verdikleri kısımdır. A tipi kişilikler “yapılacaklar listesi” takip edip belli bir zaman kısıtlaması içerisinde bir şeyleri başarmayı amaçlarken, C tipi kişiler yapılan işlerin kalitesine odaklanmaktadır. İşi tamamlamak kadar önem verdikleri diğer durum işi olabilecek en iyi şekilde tamamlamaktır. D tipi kişilikler ise; normalden daha kaygılıdır ve önemsiz şeylerle ilgili de endişelenme eğilimindedir. Bu kişiler genellikle kendi öfkelerini ifade etmez. Bu kişiler stres yaşamaya meyillidir, kaygı ve depresyona yatkındır. Bir kişi “Ben kolayca öfkelenirim, stres yaşarım” gibi cümlelere “Evet” deme eğilimindeyse bu D tipi bir kişiliğin belirtisi olabilir. Yakın zamanlarda yapılmış çalışmalarda, psikologlar D tipi karaktere sahip kişilerde fiziksel ve ruhsal sağlığın sıkıntılı olduğunu ve bu kişilerin depresyon geçirme olasılıklarının yüksek olduğunu bulmuştur bunun sebebi olarak da onların kendi negatif duygularını dışarı aktarmak yerine içeri attıklarını ve başka semptomlar geliştirdiklerini göstermişlerdir.

Kaynaklar 

Baltaş, A., & Baltaş, Z. (2006). Stres ve Başaçıkma Yolları, İstanbul: Remzi Kitabevi 

Jongsma, A. E., Peterson,M. L., & Bruce, T. J. (2016). Bütün Ruh Hastalıkları İçin Yetişkin Psikoterapisi Tedavi Planlayıcısı, 5th edt, İstanbul: Nobel Akademik Yayıncılık. 

https://www.huffpost.com/entry/signs-youre-a-type-c-or-a-type-d-personality