Kaygı Bozukluklarında Kısır Döngü

Anksiyete atağında korku reaksiyonları bir kez harekete geçtiğinde artık kendi kendini beslemeye başlamıştır. Bu şekilde üretilen otonom uyarım mekanizmaları kişi tarafından fiziksel ve zihinsel düzensizliğin işareti olarak yorumlanır. Bu yorum da başka uyarımlara yol açar böylece kişide kısır bir döngü oluşur. Bu mekanizma anksiyete eğilimi olan kişinin kalp atışını hızlandıran her durumdan sonra tekrarlar. 

Örneğin; 40 yaşlarında bir kişi alışveriş merkezinin ortasında aniden nefes darlığı, aşırı terleme, baygınlık hali, kontrol güçlüğü ve halsizlik bulguları gösterir. Bütün semptomlar bir gerçek dışılık hissi içerisinde gerçekleşir. Kişi öylesine çökmüş durumdadır ki acilen hastaneye kaldırılır ancak kendisine ‘akut anksiyete atağı’ tanısı konur. Bu durumda kişinin ne gibi bir psikoloji ile kendi fizyolojisini etkileyebildiğinin incelenmesi için kişinin düşünce ve duygu döngülerine tekrar dönüp bakmak gerekmektedir. Avm’deki kalabalığın içerisinde duran kişinin şöyle bir düşünceye kapıldığını görürüz: “Eğer burada bir kalp krizi geçirirsem bana müdahale edemezler ve ölürüm”. Kişi bu düşünce sonrasında heyecanlanır ve nefes alışverişi güçleşir. Nefes darlığı ve diğer semptomlar başladığında ise “Bu kesinlikle bir kalp krizi olmalı, ölmek böyle bir şey” der. Ardından kendisini hastane ortamında kollarında serumlarla ve oksijen maskesiyle hayal eder. Bu hayale odaklandıkça ise semptomları daha da artar. Gerçekte bulmacadaki kayıp parça adamın bilişidir. Kişi, kalabalık ve sıcak bir ortamda nefes alışverişinin güçlenmesi ve terlemeyi yani yaşadığı normal fizyolojik tepkiyi hayatını tehdit edici bir durum gibi yorumlamıştır. Adam daha önceden de burada yaşadığı gibi terleme, nefes alışverişinde sıklık veya halsizlik hissetmiştir ancak bu durumları bu şekilde yorumlamamıştır. Bu günü özel kılan ise yakın zamanda annesini kalp krizinden kaybetmiş olmasıdır. Adamın avm’de düşündüğü şey bu korku etrafında şekillenmiştir : “Annem öldüyse ben de ölebilirim”.  

Yani; kişi fiziksel semptomlara karşı en başından beri aşırı reaksiyon göstermiştir. Adam, vücudunun sıcak havada kalabalık ve havalandırması sıkıntılı bir avm’de gösterdiği normal fiziksel tepkiyi yanlış yorumlamış ve bunun sonucunda bir ölüm korkusu yaşamıştır. Bu ölüm korkusu da tekrar fizyolojik semptomları tetiklemiştir. Tam anlamıyla bir kısır döngü ortaya çıkmıştır.

Kaynak 

Beck, A., T., & Emery, G., (2015). Anksiyete Bozuklukları ve Fobiler. İstanbul: Litera Yayıncılık