Etkin Bir Çok Kültürlü Terapist Olmak

Kültür, kişinin içerisinde bulunduğu gruptaki bireyler tarafından paylaşılan değer ve davranışların bütünüdür. Etkili bir terapist olmak, danışanın dünyasını tanıma ve onun değeri ve yaşamına saygı göstermeyi içermektedir. Danışanların değerlerine saygılı bir yaklaşım için danışmanların kültürel farklılıklara karşı duyarlılık kazanmaları gerekmektedir (Corey, 2008). Asıl önemli olan nokta terapistin danışanın kendi değer, inançlarına uyumlu davranışlar geliştirmesini sağlamak değil, danışanın dünya görüşü ile tutarlı kararlar almasında yardımcı olmasıdır. Her terapistin kendine dair de kültürel geçmişi bulunur ve bunların farkında olmak terapistlerin kendi çatışmalarının terapi sürecine nasıl etkilerinin olacağını anlamalarına yardım eder. Terapistlerin farklı kültürel özelliklere sahip danışanların terapi sürecinden beklentileri konusunda ve yardım istendiğinde neler hissettiklerine ilişkin duyarlılıkları olmalıdır.

Çok Kültürlü Psikolojik Danışman Olmak Nedir?

Terapistlerin kendilerini ve danışanları etkileyen kültürel koşulların farkına varmaları gerekir. Kültürel farklılıklara dair yeterlilik kazanmak, farklı kültürden gelen danışanlar ile çalışırken terapistin aynı zamanda kendine dair farkındalık kazanmasını içerir. Corey (2008) kitabında daha önce yapılmış çalışmalarda ortaya konmuş terapistten beklenen yeterlilik ve standartlara dair üç boyuttan bahsetmiştir. Bunlar; inançlar ve tutumlar(1), bilgi(2) ve beceridir(3). Öncelikle bu terapistlerin kendi kişisel önyargılarının farkında olmaları, kendilerinden farklı kültürel çevreden gelenlere karşı kültürel duyarlılığa sahip olmaları gerekir. Kendilerinde herhangi bir dini, manevi veya etnik konuda önyargıları yoktur ve diğerlerine saygı gösterirler. Kültürel farklılığın bilincindedirler ve buna değer verirler. İkinci olarak, bu kişilerde baskı, ırkçılık, ayrımcılık ve önyargıya dair  bilgi birikimi mevcuttur ve bunların kişileri nasıl etkileyebileceğini bilirler. Çalıştıkları danışan topluluğunun tarihi, gelenekleri ve değerleri konusunda bilgilidirler. Bilgi eksiği yaşadıkları durumlarda da kendilerine yardımcı olabilecek kaynaklardan araştırma yaparlar yani sürekli olarak kendilerini geliştirme eğilimindedirler. Son olarak, bu terapistler terapötik sürecin işleyişine göre danışanlarını da eğitirler ve başa çıkma stratejileri geliştirmelerini sağlarlar. Tek tip yaklaşıma göre danışanlarını şekillendirmek yerine, kültüre özgü esnek psikolojik danışma teknikleri geliştirirler.

Terapistlere Öneriler

  • Danışanların din, ırk ve etnik kökenine dair önyargılar olmamalıdır.
  • İlk seanslarda danışanın kendi kültürel ögelerine bakış açısı sorgulanmalıdır.
  • Önyargılı olmayacağım derken kültürlere yönelik olumlu dahi olsa stereotipik algılar geliştirilmemelidir. Danışan kendi kültürel çevresinden farklılıklar da gösteriyor olabilir.
  • Terapist ve danışan arasındaki kültürel farkların terapötik süreci nasıl etkileyeceği ele alınmalıdır.
  • Terapi esnasında güç, ayrımcılık veya ırkçılık gibi konular çalışmayı etkileyebilir. Bu konularda dikkatli adımlar atılmalıdır.
  • Kültürel faktörler ve bunların terapötik iletişim üzerindeki etkileri konusunda daimi olarak bilgi edinmeye açık olunmalıdır.
  • İçinde yaşanılan kültür ve görülen danışan örneklemine dair yüzeysel seviyede de olsa bilgi edinilmelidir.
  • Birden fazla kültür içinde bulunan danışanlarla çalışırken çatışmaları ve kültürel arada kalmışlıkları çözmek önemli olmaktadır.
  • Danışanların endişelerini küçümsememek, aceleci tutum ile kendi uyum seviyesine çekmeye çalışmamak gerekir.

Hassas Konular Neler Olabilir?

Terapistin kendinden farklı bir kültürle çalışırken dikkat etmesi ve hassas davranması gereken bazı konular vardır. Bunlar etik sorunlar yaratma olasılığına sahiptir.

  1. Cinsellik ve Cinsiyet Konuları: Birçok Avrupa ülkesi ve Amerika’da cinsellik ve seks konuları terapide açık şekilde konuşulabilir. Ancak bu durum Müslüman ülkeler ve Türkiye için genellikle geçerli değildir. Örneğin bazı kültürlerde homoseksüellik tabu olarak görülmektedir, bu kişiler toplum tarafından dışlanmakta, fiziksel şiddete ve bazı durumlarda linç ve ölüm cezasına maruz kalmaktadır. Bu kültürlerden gelen bir danışanla çalışırken terapistin ekstra dikkatli olması ve danışanın kültürel temellerini anlaması gerekmektedir. Çünkü bu danışanlar genellikle kendi cinselliklerine dair konuşmakta isteksiz olurlar ve terapiste kolay güven duyamazlar. Türkiye için geçerli bir başka tabu kadınların cinselliğidir. Erkek danışanlar genellikle kendi cinsel deneyimlerini daha kolay bir şekilde anlatırlar ancak kadınlar için bu sosyal olarak kabul edilemez olarak görüldüğünden yargılanacaklarını düşünüp anlatmamayı seçebilirler.
  2. İnsan Hakları Konuları: Kültürden kültüre değişim gösteren bir diğer konu insan haklarıdır. Bunlar arasında kadın sünneti, kürtaj, bekaret tabusu da bulunmaktadır. Kimi kültürlerde kürtaj kesin bir şekilde yasakken, diğerlerinde doğal insan haklarından biri olarak görülmektedir. Birçok kültür kadın sünnetini dehşet verici bir eziyet olarak tanımlarken bu hala bazı çevrelerde kabul görmekte ve danışanın yaşama bakış açısını etkileyebilmektedir.
  3. Azınlık & Göçmen Konuları: Kişiler yaşamları tehlikeye girdiğinde ya da terör eylemleri yoğun olarak yaşandığında aileleri ile birlikte kendi ülkelerini terk edip başka ülkelere gitmektedir. Bu danışanlar günümüz Türkiye’sinde en çok Ortadoğu’dan, Afrika’dan ve özellikle Suriye’den gelenlerdir. Beklentileri genellikle daha güvenli yaşam, daha iyi sağlık koşulları, daha iyi ödemelerle çalışabilecekleri işler olmaktadır. Ancak her ülke kendine gelen göçmenlere yönelik değişik politikalar gütmektedir. Bu da göçmenlerin beklentilerinin karşılanmamasına neden olabilmektedir. Aynı zamanda değişik kültürlerden geldikleri için bu kişilerde yeni bir ortama ve yeni bir kültüre uyum problemleri çekilmektedir. Bu danışanlarla çalışırken terapistlerin kültürel mevzulara, çatışmalara, yalnızlığa, izolasyona, kaygıya ve ekonomik problemlere dair dikkatli ve hassas olmaları önem taşımaktadır.

 

 

 

Kaynaklar

Corey, G. (2008). Psikolojik Danışma Kuram ve Uygulamaları. Ankara: Mentis Yayıncılık

Pedersen, P. ( 1997). Recent trends in cultural theories. Applied and Preventive Psychology, 6, 221-231.

http://davidmatsumoto.com/content/Ethical%20Issues%20in%20Cross%20Cultural%20Psych.pdf