Alzheimer Nedir?

alzheimer-nedir

Sinsi başlangıç ve yavaşça bilişsel alanlarda azalma ile karakterize bir nörolojik bozukluk olan Alzheimer günümüzde birçok kişiyi ve ailesini ciddi anlamda etkilemektedir. Hafif düzeylerinde; öğrenme ya da bellek gibi bir ya da daha fazla bilişsel öge etkilenmektedir ancak kişinin günlük işlevselliği bozulmamaktadır. Örneğin kişi gene eskisi gibi faturalarını ödeyebilmekte ya da ilaçlarını alabilmektedir. Hafifken Alzheimer’ı demans çeşitleri veya tiroid, B12 eksikliği gibi diğer bozukluklardan ayırmak zor olmaktadır. Ciddi düzeylerinde ise en az iki bilişsel yapı durumdan etkilenmektedir. Bunlar genellikle öğrenme, bellek, yürütücü işlevler, algı, motor ve dil olmaktadır. Ve bunlardaki sıkıntılar kişinin günlük yaşam becerilerini etkilemektedir.  

Alzheimer Bozukluğun tanısı için; 

  • Aile öyküsünden ya da kalıtımsal ölçülerden neden olucu bir Alzheimer hastalığı kalıtsal değişimi kanıtı olmalı. 
  • Aşağıdakilerden her üçü de olmalı: 
  • Hafıza ve öğrenmede azalma ve en az bir bilişsel konuda gerileme vardır (detaylı tarih ve nöropsikolojik test ile kanıtlı) 
  • Bilişte uzun süreli duraksama olmaksızın sürekli ilerleyen aşamalı gerileme vardır 
  • Neden olucu karışık etkenler olduğuna ilişkin bir kanıt yoktur (başka nöropsikolojik ya da sinirsel durum olmaksızın). 

Hastalık kişide aşamalı olarak ilerlemektedir; ileri düzeylerinde ciddi bunama ve ölüm gerçekleşmektedir. Ortalama yaşam süresi erkeklerde 4.2, kadınlarda 5.7 olarak bulunmuştur. Ancak hastalık erken yaşlardaki kişilerde tanımlanmışsa onların yaşama süresi 20 yıla kadar çıkabilmektedir. Genellikle 80 yaşın üstündekilerde görülür ancak bazen 50 yaş kadar erken dönemlerde de görüldüğü olmuştur.  

Görülen Problemler 

1.İşlevsel Problemler 

  • Sosyal ve mesleki işlevsellikte bozulma ile başlar (yavaştan başlayıp çok ciddi boyutlara ulaşır) 
  • Araba sürme, para idare etme, alışverişe gitme gibi günlük yaşam aktivitelerini idare edemez hale gelir. 
  • En nihayetinde kişi bakıma ihtiyaç duyar. 
  • Kişi saldırgan tutumlar sergileyebilir. 
  • Dürtüsel, düşüncesiz, saygısız ve sorumsuz hale gelebilir.  

2.Bilişsel Problemler 

Aşağıdakilerin en az birinde bozulma olur: 

  • Karışık dikkat: Kişi uyaran kısıtlı ve basitleştirilmiş hale gelmediği sürece ona dikkat gösteremez. Bütün düşünme süreçleri normalden uzun sürer ve yeni bilgileri özümsemekte zorluk çeker.  
  • Yürütücü İşlevler: Kişi plan yapma, karar verme, bilgiyi akılda tutup gerekli olduğunda kullanma, eski alışkanlıklarını yeni davranışlarına uyarlama veya bilişsel esneklik (iki konu/ görev arasında geçiş yapabilme) konusunda zorluk yaşar.   
  • Öğrenme ve Bellek: Kişi diyaloglarda anlattığı şeylerin izini kaybeder, kısa listeler de yapmış olsa daima unuttuğu maddeler olur, kendine hatırlatıcı notlar veya işaretler vermek durumunda kalır. Yenilerde olmuş olayları eski anılara göre çok daha erken ve daha ciddi şekilde kaybeder. Eski anılar (kişinin kendine dair anıları veya bilinçdışı şekilde bilinen bisiklete binmek gibi prosedüre dair anılar) en son kaybedilenlerdir.  
  • Dil: Kişi konuşma, konuşulanı anlama ve yazıları okuma konusundaki yeteneklerini kaybeder. 
  • Algı-Motor: Kişi bir amaç doğrultusunda birleştirmesi gereken algıları birleştiremez hale gelir. Daha önceden yaptığı araba sürmek, araç-gereç kullanmak gibi işleri yapamaz veya tanıdığı bildiği çevrede yolunu bulamaz. Bu aşamada agnozi denen algılamasına rağmen nesneleri isimlendirememe ve apraksi denen motor fonksiyonlar sağlam olmasına rağmen bildiği amaçlı bir hareketi yerine getirmede bozulma görülür.  
  • Sosyal Biliş: Kişi diğerlerinin duygularını ve düşüncelerini anlayamaz hale gelir. Hafif aşamalarında kişinin o yaşa kadar çevresinde tanındığı kişiliğinde bazı bozulmalar görülür. Örneğin kişi sosyal ipuçlarını değerlendiremez, yüz ifadelerini okuyamaz, empati düşüşü olur, içe dönük veya dışa dönük yapısında artma görülür ve huzursuz olur. Diğerlerine karşı anlayışsız, sinirli, agresif, kaygılı, eleştirel davranabilir. İleri aşamalarında ise davranışlar sosyal olarak kabul edilebilir sınırların üzerine çıkmıştır. Kişi sosyal standartlara saygı göstermez. Diğerleri ile diyaloglarında politika, din veya cinsellik gibi konularda önceden sahip olmadığı ve diğerlerini şaşırtan radikal görüşler sergiler. Mevsime uygun olmayan veya yaşına uyumsuz kıyafetler giyebilir. Alzheimer hastalığında sosyal bilişteki bozukluklar ciddi olduğunda delüzyonlar, halüsinasyonlar veya kafa karışıklıklarına sebep de olabilir.  

3.Sağlık Problemleri 

Bu kişilerin birçoğu yaşlıdır ve çeşitli rahatsızlıkları bulunur. Genellikle Alzheimer tanısına eşlik eden hastalıklar kalp ve damar bozuklukları olmaktadır. Bu da Alzheimer ile damarlarla ilgili nörobilişsel bozuklukların karıştırılmasına sebep olabilmektedir. Bu kişilerde genellikle hastalığın inkarı söz konusudur.

Kaynaklar 

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders(5th ed.). Arlington, VA: Author. 

https://www.mentalhealth.com/home/dx/dementiaalzheimer.html#treatment